Beste Bart,

Harry Mulisch is dood!...

Ja, je leest het goed. Harry Mulisch is niet meer!

Het spijt me als ik door dit te schrijven uw trip naar de Ardennen danig verstoor. Misschien wil je even gaan zitten nu? Doe gerust. Of zonder u even af, buiten, voor een sigaretje of een borrel. Laat het even bezinken en lees daarna verder, zo je wenst.

Voor mij sloeg het nieuws in als een bom. 't Is te zeggen: ik was al een beetje voorbereid. Marcel van Dam, een goede vriend van Mulisch, had vrijdag al voorzichtig via diverse perskanalen aangekondigd dat hij heel ernstig ziek was. Maar dood... dat is wel écht definitief hé. Dan is het laatste spatje hoop op miraculeus herstel verdwenen.

Negenentwintig centimeter. Dat is de afstand van de boeken in mijn boekenkast die geschreven werden door de man die voor een stuk de richting van mijn leven heeft bepaald. Zo lag hij onbewust mee aan de grondslag van onze Surrealistische Kringloop. Wij twee, midden jaren negentig, vol van ideeën, het ene al absurder dan het andere, gedrenkt in onze eigen literaire hersenspinsels. We waanden ons échte schrijvers, we keken op naar de grote meesters. Harry Mulisch was er één van, en niet de minst belangrijke!

Hij heeft zijn "De Ontdekking van de Hemel" op het juiste moment geschreven. Wij waren er klaar voor. Dit boek was ons op het lijf geschreven. De eerste lezing van dit boek was voor mij een ongelooflijke ervaring. Oh, wat was ik jaloers op Onno Quist en Max Delius, twee hechte vrienden met een enorme culturele bagage die bladzijden lang konden filosoferen en discussiëren over de meest uiteenlopende onderwerpen.

Dat eerste was bij ons ook het geval, dat laatste was sterk te relativeren.

Herinner je je nog die avond in De Warande in Turnhout? Behoud De Begeerte organiseerde zijn jaarlijkse Saint Amour en Mulisch kwam de passage voorlezen waarin Max de tweedehandboekwinkel binnenstapt en Ada in de achterkamer op de cello ziet spelen. We hingen aan zijn lippen. Wat mooi was dat!

En "Het Beeld en de Klok" dan. Ik had dat boek geleend in de bibliotheek. Fantastisch uitgangspunt: het standbeeld van Laurens Janszoon Coster komt van zijn sokkel en maakt een wandeling door Haarlem. Een korte fabel met enorm veel interessante beschouwingen over: waarom de wijzers van uurwerken bij de juwelier of in reclamefolders steeds op negen over tien staan, hoe de wijzers tegen de klok in had gedraaid als de klok in het zuidelijk halfrond was uitgevonden, waarom het water in het zuidelijk halfrond in tegengestelde richting in de afvoer wegkolkt, ...

Het boek was niet meer in de handel verkrijgbaar dus heb ik het destijds integraal overgetypt in WordPerfect 7, met de uitleentermijn van drie weken als deadline.

Later volgde nog "De Procedure" en "Siegfried". Het eerste hoofdstuk van "De Procedure" is zo moeilijk en technisch geschreven dat hij zich in het tweede hoofdstuk rechtstreeks richt tot de lezer met: "Ziezo, de opzet is gelukt. Wij zijn onder elkaar. De onreine meelezers zijn hals over kop gevlucht voor al die spookachtige letters. [...] Alleen jij bent er nu nog."

Het uitgangspunt voor "Siegfried" is dan weer zeer gedurfd: Hitler heeft een zoon met Eva Braun.

Ik hoef je dit eigenlijk allemaal niet te vertellen, je weet dit allemaal even goed als ik. Ook jij bent opgegroeid met het "latere" werk van Harry Mulisch. En daar komt nu dus een einde aan. Ook al is Harry Mulisch op één of andere manier onsterfelijk, graag had ik nog wat verder 'opgegroeid' met nieuw werk van hem in de hand, of op de iPad, want zo gaat dat tegenwoordig.

Soit. Op deze droevige dag krijg ik heimwee naar de kronkels die we destijds bijelkaar geschreven hebben. Om een voor ons welbekende reden zijn die een aantal jaren geleden verbannen naar een stoffige zolder in Duffel. Misschien is het ogenblik aangebroken om ze nog eens vanonder het stof te halen en samen nog eens te grasduinen in de reflecties van onze jeugdjaren.

Bel je me op? En zet de Leffe al maar koud.

Gegroet,

Confrater Dirk